Paulus Historicus

Geschiedenis op een leuke manier!


De Eerste Wereldoorlog

Vandaag, de 11e van de 11e om 11 uur, 100 jaar geleden werd de Eerste Wereldoorlog beëindigd. Vier jaar bloedvergieten tijdens een nieuwe manier van oorlog voeren. Omdat Nederland neutraal is gebleven wordt er niet veel gedaan aan het herdenken hier van. In de geschiedenis boeken op school wordt er gelukkig steeds meer aandacht aan gegeven. Tijd voor mij om jullie mee te nemen in het hoe en wat.

Oostenrijk-Hongarije, daar begon het. Even om jullie geheugen op te frissen, in 1914 ziet Europa er zo uit.

Kaart van Europa in 1914, inclusief militaire bondgenootschappen


Structureel of incidenteel

In de geschiedenis kennen we twee soorten oorzaken, structureel en incidenteel. De woorden zijn eigenlijk zelf-verklarend, structureel betekend dat er langere tijd iets speelt en incidenteel is iets wat opeens gebeurd.

Om incidenteel concreet te maken, iedereen die nog wat weet over de geschiedenis weet dat de Eerste Wereldoorlog is begonnen nadat de kroon prins van Oostenrijk-Hongarije, Franz Ferdinand, werd dood geschoten. Incidentele oorzaak natuurlijk, want het is niet zo dat hij al een hele tijd constant dood geschoten werd....euh nou je begrijpt het wel.

Artikel uit de krant waarin bekend wordt gemaakt dat de kroonprins vermoord is.

Het gevolg van de moord is dat Oostenrijk-Hongarije een ultimatum gaf aan Servië, met daarin verschillende punten waaraan Servië moest voldoen. Denk daarbij aan dat alle anti-Oostenrijk-Hongaarse groeperingen opgeheven moesten worden en dat de zaak tot op de bodem uitgeplozen moest worden. Servië willigde alle eisen van het ultimatum in op 1 punt na, dat erop neer kwam dat heel de strafzaak ingericht moest worden met regeringsmedewerkers van Oostenrijk-Hongarije. Dit vond Servië een inbreuk op hun privacy en feitelijk was dit punt ge-eist om een “Casus Belli” te creëren. (een Casus Belli is een term waarmee wordt aangegeven dat de tegenpartij eigenlijk al een oorlogsdaad heeft begaan waarmee een feitelijke oorlogsverklaring wordt gerechtvaardigd)


Structurele oorzaken

Nu komen we in de structurele oorzaken. Oostenrijk-Hongarije was een land vol minderheden dat al langere tijd op het punt stond om uit elkaar te vallen. Zij waren bondgenoten met het Duitse Keizerrijk.  Het Duitse Keizerrijk was een nieuw ontstane, sterk land dat eigenlijk de balans in Europa in de war bracht. Zij hadden Frankrijk in de Frans-Pruisische oorlog (1870-1971) vernietigend en vernederend verslagen en in Versailles, het paleis der paleizen, in Frankrijk, werd het nieuwe Duitse Keizerrijk uitgeroepen. Dit zorgde voor spanningen tussen Frankrijk en het nieuwe Duitse Keizerrijk. 


Alliantiepolitiek

Dit keizerrijk nam echter een prominente rol in de internationale politiek in. Zijn leider Otto von Bismarck wilde door middel van bondgenootschappen de balans herstellen en werd bondgenoot van Rusland en Oostenrijk-Hongarije, als blok tegen Frankrijk en Engeland. Hoe belangrijk de rol van het keizerrijk was bleek tijdens de conferentie van Berlijn, waar de internationale spanningen vanwege het moderne imperialisme opgelost werd door “eventjes” Afrika op te delen.

Kaart van de opdeling van Afrika

Duitsland probeerde toenadering te zoeken met Engeland en liet daarvoor Rusland als bondgenoot vallen. Engeland was in eerste instantie hier wel van gecharmeerd gezien hun gespannen verhouding met Frankrijk. (De vijand van mijn vijand....) Toch bleek dit echter een kapitale fout, Engeland en Duitsland bleken beide namelijk te gaan voor de grootste maritieme vloot om hun koloniën te beschermen, hetgeen Engeland juist wegdreef uit de handen van de Duitsers. Hierdoor komen we bij de volgende structurele oorzaak, de wapenwedloop


Machine geweren

Dankzij de industriële revolutie werd het steeds makkelijker om wapens op grote schaal te produceren. Daarnaast werden er nieuwe wapens ontwikkeld, denk daarbij aan de geweren met een achterlader waardoor het mogelijk was een aantal maal te schieten zonder te moeten herladen, wat natuurlijk sneller ging dan het laden via de loop aan de voorkant. Nog zo’n uitvinden; het machine geweer, de uitvinding die een loopgravenoorlog ontketende. Alle landen wilden deze nieuwe wapens graag uitproberen en wachtte op een kans. Ook dit deed de spanningen laten oplopen.

Engelse soldaten met gasmaskers bedienen een "Vickers" machine geweer.

Nationalisme

Tegenwoordig een vies begrip, nationalisme, trots op eigen land, wordt vaak gezien als racisme en haat tegen het buitenland. In de 19e eeuw was dit echter heel anders. Nationalisme, trots op eigen land is wat ingezet werd om de verschillende gebieden bij elkaar te krijgen, dat mensen in hetzelfde, vaak net nieuw gevormde land zich verbonden liet voelen met elkaar. Of bij al langer bestaande landen ervoor zou zorgen dat mensen zich verbonden zouden voelen om zo de centrale macht te (blijven) steunen. Je kan je voorstellen als je trots bent op eigen land, je graag wil laten zien dat je de beste bent. Ook dit zorgde voor spanningen tussen de landen. 

Duitse soldaten onderweg naar het front, vol goede moed


Wat hand en hand ging met nationalisme was het militarisme, trots zijn op je leger en om je land te dienen. Daarbij was oorlog niet per se iets slechts, het werd gezien als een soort Darwinisme, de sterkste overleefd. Bedenk daarbij wel dat oorlog tot dan toe vaak één of een aantal beslissende veldslagen waren waarin werd besloten wie de winnaar was.


Rusland op de Balkan

Op de Balkan was het vaak onrustig en Oostenrijk-Hongarije was hier vaak de aanstichter van. Rusland had zich opgeroepen als beschermer van de volken die leefde op de Balkan maar daadwerkelijk ingrijpen deden ze niet, ondanks dat ze dit meerdere keren beloofden. Dit zorgde er ook voor dat Oostenrijk-Hongarije vrij zelfverzekerd was toen zij de oorlog verklaarde aan Servië.


En toen was het oorlog

Op 25 juli verbrak Oostenrijk-Hongarije de diplomatieke betrekkingen met Servië omdat zij niet aan alle eisen van het ultimatum wilde voldoen en kondigde een gedeeltelijke mobilisatie af. Op 27 juli ging de eerste fase van mobilisatie in Rusland in om zich dit keer wel aan hun belofte te kunnen houden. Zij wisten echter dat Duitsland hierop zou reageren. Dat de oorlog zou komen was bij de Russen eigenlijk toen al een feit.
Op 28 juli viel Oostenrijk-Hongarije, gesteund door het Duitse Keizerrijk, Servië binnen. Zij mobiliseerde gedeeltelijk omdat zij een lokale oorlog wilden en dachten snel Servië te verslaan.
Op 30 juli besloot Oostenrijk-Hongarije over te gaan op algehele mobilisatie en op die dag keurde de Russische tsaar ook de mobilisatie van het Russische leger goed. De generale staf van de Russen realiseerde dat dit indirect een oorlogsverklaring was en probeerde hem tegen te houden, net als de brief van de Duitse keizer aan zijn neef de tsaar. Zonder effect. Duitsland gaf Rusland een “12-uursultimatum”. De Russen moesten hun mobilisatie intrekken. Toen er geen reactie kwam verklaarde Duitsland aan Rusland op 1 augustus de oorlog. Frankrijk besloot over te gaan op mobilisatie om zijn verbond met Rusland na te komen.


Von Schlieffen

Een briljant plan van de Duitser von Schlieffen was opgesteld om de Fransen zo snel mogelijk uit te schakelen. Gemaakt omdat de Duitsers al langer een oorlog tegen Frankrijk aan zagen komen. 

Via België en Luxemburg zou Duitsland zo snel mogelijk via het noorden naar Parijs oprukken om de Fransen uit te schakelen. Op 1 augustus bezette de Duitsers Luxemburg en eiste op 2 augustus vrije doorgang van de Belgen om dit plan in werking te laten treden.











Het von Schlieffenplan


Waar blijven die Britten dan ?

Toen België de vrije doorgang weigerde, verklaarde Duitsland op 3 augustus de oorlog aan België. Dit was voor het Verenigd Koninkrijk het teken om Duitsland de oorlog te verklaren gezien zij de neutraliteit van België hadden gegarandeerd.

Binnen een week waren zo alle grootmachten met elkaar in oorlog en de Eerste Wereldoorlog ontketend.
Op 5 november 1914 zouden de Ottomanen (het grote Turkse rijk in het Midden-Oosten) zich voegen bij de centralen (Duitsland, Oostenrijk-Hongarije en Italië, de laatste die in 1915 overigens van kant wisselde naar de geallieerden). In 1917 zouden de Verenigde Staten hun troepen sturen aan geallieerde kant waardoor deze verse troepen hadden terwijl de centrale uitgeput bleven, wat de oorlog in geallieerd voordeel besliste.


Engelse rekruteringsposter


Uitputtingsslag

De Eerste Wereldoorlog werd een ware uitputtingsslag voor alle kanten. Ondanks dat alle landen voorzagen dat het een korte felle strijd zou worden werd dit het absoluut niet en na 4 jaar in de loopgraven waren alle landen uitgeput en verzwakt. Dankzij uitvindingen als het machine geweer bleek dat de verdediging sterker was geworden dan de aanval waardoor doorbraken te behalen moeilijk en zelfs bijna onmogelijk bleken te zijn.
De Duitse, Russische, Oostenrijks-Hongaarse en Ottomaanse Rijk hadden allemaal last van revoluties, de eerste twee zouden aanzienlijk grond verliezen en de laatste twee zelfs ophouden te bestaan.
Hoewel de Eerste Wereldoorlog minder besproken is in de Nederlandse geschiedenis wordt deze oorlog in het Engels nog steeds als “The Great War” bestempeld.


Alweer die Duitsers

Persoonlijk merk ik dat er vaak gezegd word, het zijn altijd die Duitsers met hun oorlogen, ze veroorzaakten de Eerste en de Tweede Wereldoorlog. En vaak worden ze dan ook als de slechteriken gezien. Hoewel dat natuurlijk sowieso erg gechargeerd is om te zeggen, is het meer van toepassing op de Tweede Wereldoorlog, waarbij 1 man een heel land stort in een afschuwelijke oorlog met afschuwelijke daden.

Persoonlijk vind ik de Eerste Wereldoorlog dan ook geen verhaal van goed of fout maar meer van omstandigheden.
Ik wil afsluiten met het geweldige gedicht “In Flanders Fields” geschreven door de Canadese militaire arts en dichter John McCrae opdat we het nooit vergeten....


Vlaanderens hart bloedt in zijn kollebloemen open,tussen de kruisjes door, die, rij naast rij geplant,het simpel teeken zijn, waaronder wij steeds hoopen,dat onze milde dood de vree werd voor dit land.


Bij rooden dageraad volgden wij in het blauweden zoeten leeuwerik, wiens jubel werd gestoorddoor schroot en vloek en klacht. Tot men ons kwam houwenen op dit Vlaamsche veld ons streven werd gesmoord.


Gij, die nu na ons leeft, wij reiken u de toortsen,verheft ze naar het licht, elk roepe een nieuwen held:verbreekt gij onze trouw, dan wordt in wreedste koortsenons 't heilig verbod te slapen in dit veld:in elke kollebloem zouden wij blijvend bloeden!”

In Flanders Fields, in het Engels (In Vlaamse velden)